Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi davasında 18 yıl hapis cezasına çarptırılan avukat Can Atalay’ın başvurusunda Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni (AİHS) ihlal ettiğine hükmetti.
AİHM İkinci Dairesi, bugün açıkladığı kararda, Türkiye’nin Atalay’ı derhal serbest bırakması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) milletvekilliği görevini yerine getirmesini sağlaması gerektiğini belirtti.
Yüksek Mahkeme ayrıca Türkiye’nin Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının eksiksiz uygulanmasını güvence altına alacak genel önlemler almasını ve benzer ihlallerin tekrarlanmasını önlemesini istedi.
AYM, 25 Ekim 2023’te Atalay’ın bireysel başvurusunu karara bağladı ve ‘seçilme ve siyasi faaliyette bulunma’ ve ‘kişi hürriyeti ve güvenliği’ hakkının ihlal edildiğine hükmetmişti.

AYM’nin Can Atalay gerekçeli kararı Resmi Gazete’de yayımlandı
AİHM ayrıca Atalay’ın cezaevinde tutulmasının onu susturmayı ve çoğulculuğu bastırmayı amaçladığına belirtti.
Dört ayrı ihlal kararı
AİHM, Atalay’ın başvurusunda dört ayrı hak ihlali tespit etti. Yüksek Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin;
‘Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını’ düzenleyen 5. maddesinin birinci fıkrasın,
‘Tutukluluğun yargısal denetimini’ içeren 5. maddenin dördüncü fıkrasının,
‘Hakların sınırlanmasının amaç dışı kullanılmasını’ içeren 18. maddenin,
‘Serbest seçim hakkını’ düzenleyen 1 No'lu Protokol’ün 3. maddesinin
ihlal edildiğine hükmetti. Bununla bağlantılı olarak;
Milletvekili seçildikten sonra Atalay'ın tutukluluğunun devamının hukuka uygun olmadığına,
AYM kararlarının uygulanmamasının hukuka aykırı tutukluluğu sona erdirebilecek etkili yargısal denetimi engellediğine,
Atalay'ın Mecliste görev yapmasının engellenmesi ve milletvekilliğinin sona erdirilmesinin hem onun seçilme hakkına hem de seçmenlerin iradesine müdahale olduğuna,
Ve tutukluluğun sürdürülmesinin Atalay'ı susturma ve çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığına,
Kanaat getirdi ve ihlal hükmü kurdu.
Kararlar oyçokluğu ile alındı. AİHM yargıcı Saadet Yüksel karşı oy kullandı. Yüksel, AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle 5. maddenin dördüncü fıkrasının ihlal edildiği görüşüne katıldı ancak diğer ihlal kararlarına karşı çıktı.
AİHM, Atalay’ın başvuru yaparken ki talebi doğrultusunda incelemesini 14 Mayıs 2023’te milletvekili seçilmesinden sonraki tutukluluk süreci ve AYM kararlarının uygulanmaması ile sınırlandırdı. Gezi yargılamasına ilişkin bir değerlendirme yapmadı.
Haklarının iade edilmesi gerekiyor
AİHM, ihlalin niteliği gereği Türkiye’den Atalay’ın tutukluluğuna son vermek, derhal serbest bırakılmasını sağlamak ve TBMM’deki yerini alarak parlamenter görevlerini yerine getirmesine imkan tanımak üzere gerekli tüm tedbirleri almasını istedi.
AYM kararlarının uygulanmamasının hukuk devletini ve anayasal düzeni tehlikeye attığını vurgulayarak Türkiye’nin AYM kararlarının eksiksiz biçimde uygulanmasını sağlamak ve gelecekte benzer ihlalleri önlemek üzere tüm uygun genel tedbirleri almasına karar verdi.
Ayrıca, Türkiye’nin Atalay’a manevi tazminat olarak 32 bin 500 euro ödemesine hükmetti. Mahkeme, Türkiye’nin bu tutarı kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde ödemesini kararlaştırdı.
Kararın tamamına buradan ulaşabilirsiniz
“AİHM kararları bağlayıcı”
bianet’e konuşan Atalay’ın avukatı Fikret İlkiz, kararın en önemli yönünün AİHS’nin 18. maddesinden ihlal tespit edilmesi olduğunu söyledi.
İlkiz, AİHM’nin Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca AYM kararlarının tüm yargı organlarını bağladığına ilişkin vurgusunu ise “Hayatın gerçeğini ifade etmiş oldular” sözleriyle değerlendirdi.

Can Atalay'ın dava süreci
(HA)









